ჰარაფისა და მოჰენჯო-დაროს ცივილიზაცია ერთ-ერთი უძველესია ეგვიპტისა და შუმერული ცივილიზაციის შემდეგ. ეს ცივილიზაცია ვითარდებოდა მდინარე ინდის ხეობის ტერიტორიაზე XXIII-XIX სს.-ში ჩვ.წ.-აღ-მდე, არიელთა შემოსევამდე, მოსახლეობა დაახლოებით 5 მილიონამდე. ამ ცივილიზაციის ნარჩენი პირველად აღმოაჩინა ინგლისელმა ა. კანინგემმა მე-19 ს-ში იმ ადგილზე, სადაც ახლა გუჯარები ცხოვრობენ (გუჯარათის ოლქი). გუჯარებთან დაკავშირებით არსებობს ვერსია, რომ ისინი თემურ ლენგის მიერ გუჯარეთის ხეობიდან გადასახლებული ქართველთა შთამომავლები არიან. რუკაზე ნახევარკუნძული ჩანს. სწორედ იქ მდებარეობს გუჯარათი.
1920 წელს აქ გათხრები დაიწყო ჯ.მარშალმა, რომელიც გაოცებაში მოიყვანა მოპოვებულმა მასალამ. სწორედ ამ გათხრების დროს აღმოჩნდა ბრინჯაოს ხანის ნასახლერები-ჰარაფი და მოჰენჯო-დარო, რაც ''მკვდართა გორაკს'' ნიშნავს. ეს ცივილიზაცია დროში ემთხვევა ხმელთაშუაზღვისპირა ცივილიზაციების გაქრობასა და მათ ადგილზე მოსულთა დამკვიდრებას. ერთ-ერთი ვერსიით ჰარაფის ცივილიზაციის დაღუპვა უნდა გამოეწვია ინდო-არიელთა შემოსევას. ისინი განვითარების დონით ბევრად ჩამორჩებოდნენ ჰარაფელებს. სავარაუდოდ, მომთაბარენი მოვიდნენ ჩრდ. აღმოსავლეთის მხრიდან.































